سرقت علمی چیست؟
سرقت علمی یا Plagiarism به استفاده از ایده‌ها، یافته‌ها، عبارات، داده‌ها، تصاویر، اشکال، ساختار یا سایر آثار فکری متعلق به دیگران، بدون ذکر منبع و ارجاع مناسب، و نیز ارائه آن‌ها به نام خود گفته می‌شود. این امر می‌تواند شامل استفاده بدون استناد از مطالب منتشرشده در کتاب‌ها، مقالات علمی، پایان‌نامه‌ها، وب‌سایت‌ها، تصاویر، نمودارها، آثار هنری و سایر منابع باشد.
موارد زیر از مصادیق سرقت علمی محسوب می‌شوند:
- ارائه اثر، ایده، یافته یا نوشته دیگران به نام خود.
- استفاده از کلمات یا ایده‌های دیگران بدون ارجاع مناسب به منبع.
- ارائه اطلاعات نادرست یا گمراه‌کننده درباره منابع مورد استفاده.
- تغییر برخی واژه‌ها یا عبارات یک منبع، در حالی که ساختار یا محتوای آن بدون ارجاع مناسب حفظ شده باشد.
- استفاده گسترده از مطالب یک منبع به نحوی که بخش قابل‌توجهی از اثر را تشکیل دهد، حتی در صورت درج ارجاع، چنانچه استفاده از مطالب با اصول نقل‌قول و بازنویسی علمی مطابقت نداشته باشد.
- استفاده از تصاویر، اشکال، نمودارها و سایر محتوای دارای حقوق مالکیت فکری بدون استناد مناسب و در موارد لازم، بدون کسب اجازه از صاحب اثر.
بررسی همانندی مقالات
مجله نوآوری‌های صنعتی در راستای حفظ اصول اخلاق پژوهش و مقابله با سرقت علمی، تمامی نسخه‌های خطی دریافتی را پیش از آغاز فرایند داوری همتا از نظر میزان همانندی بررسی می‌کند. این بررسی از طریق سامانه همانندجو ایرانداک انجام می‌شود.
میزان همانندی مورد قبول نشریه کمتر از ۲۰ درصد است. با این حال، درصد همانندی به‌تنهایی ملاک تشخیص سرقت علمی نیست و محتوای موارد مشابه، نحوه استناد و ماهیت مطالب نیز در ارزیابی نهایی مورد توجه قرار می‌گیرد.
سیاست و اقدامات نشریه در قبال سرقت علمی
بر اساس میزان و ماهیت همانندی، اقدامات لازم توسط نشریه انجام خواهد شد:
- در صورتی که میزان همانندی بیش از حد مجاز باشد، نسخه خطی برای اصلاح به نویسنده بازگردانده می‌شود. نویسنده می‌تواند پس از اصلاح متن، حذف موارد مشابه غیرضروری و اصلاح استنادها، نسخه اصلاح‌شده را مجدداً ارسال نماید. نسخه ارسالی مجدد نیز پیش از ورود به فرایند داوری از نظر همانندی بررسی خواهد شد.
- در صورتی که میزان یا ماهیت همانندی نشان‌دهنده تخلف جدی از اصول اخلاق پژوهش باشد، نسخه خطی رد خواهد شد و امکان ادامه فرایند بررسی و انتشار آن وجود نخواهد داشت.
- در صورتی که سرقت علمی پس از پذیرش یا انتشار مقاله کشف شود، موضوع مطابق با سیاست‌های اخلاق نشر و مقررات نشریه بررسی خواهد شد و اقدامات لازم، از جمله اصلاح، ابطال یا حذف مقاله، حسب مورد انجام خواهد گرفت.
توصیه‌هایی به نویسندگان
نویسندگان محترم برای جلوگیری از بروز موارد سرقت علمی توصیه می‌شوند:
- منابع و مراجع مورد استفاده را به‌صورت دقیق و کامل ذکر کنند.
- ایده‌ها، یافته‌ها و مطالب اقتباس‌شده از سایر منابع را با ارجاع مناسب مشخص نمایند.
- تمامی منابع مورد استناد در متن را در فهرست منابع درج کنند و اطمینان حاصل نمایند که منابع موجود در فهرست نیز در متن مورد استناد قرار گرفته‌اند.
- در استفاده از نقل‌قول مستقیم، متن نقل‌شده را به‌صورت مناسب مشخص کرده و منبع آن را به‌طور دقیق ذکر کنند.
- برای استفاده مجدد از محتوای دارای حقوق مالکیت فکری، در موارد لازم، مجوز صاحب اثر یا ناشر را دریافت کنند.
- پیش از ارسال مقاله، متن را از نظر صحت استنادها و میزان همانندی بررسی نمایند.